سبك و خصوصيات كلى آثار عجم و شيرازنامه : نثر آثار عجم و شيرازنامه ، از نمونه‌هاى نثر مرسل دورهء قاجار است كه در آميخته به شعر ، پارسىگويى سره ، عربىپردازى و ساده‌نويسى و در عين حال در بعضى موارد ، داراى عبارت‌پردازى مىباشد و بدين ترتيب ملاحظه مىشود كه يكدست و يكنواخت نيست ؛ اما در مجموع ، فصيح ، قابل فهم و رساست ؛ و سادگى متون علمى ، بر اكثر مطالب كتاب غالب است و خود فرصت نيز از اين امر چنين ياد مىكند : « . . . فقير در اين كتاب ، آنچه مىنويسد ، مراعت سجع را نخواهد نمود و چشم از عبارت‌پردازى خواهد پوشيد ؛ پس مطالعه‌كنندگان اين كتاب را گمان نرود كه عذر اين معنى ، به واسطهء عدم قدرت به پرداختن عبارت و آوردن سجع است ؛ چونكه معرفت محاسن و معايب تراكيب نثريّه را بصيرم و اقسام كلام منثور را . . . دانم و سلاست و متانت و لطافت و اقتباس مستحسن و مستهجن را ديده و خوانده‌ام ؛ بلكه پاره‌اى از اين علم را در كتاب مسمى به درياى كبير . . . ذكر نموده‌ام ؛ ولى اولى و انسب آن است كه در اين كتاب ، عبارات روان ، خالى از اطناب و تعقيد ذكر شود و از عبارت‌پردازى نيز چشم‌پوشى نمايم . . . « 1 » » ملاحظه مىشود كه فرصت نمىخواهد سجع و تكلفات لفظى را در اين كتاب به كار برد ؛ اما گاهى اختيار قلم را از دست مىدهد و صرفنظر از فواتح فصول و ذكر نعوت رجال و بيان اوصاف بعضى از مكانها ، عبارتهايى مىسازد مانند : « . . . در فضاى اين باغ ، نهرى است جارى و در باغچه‌اش ، گلكارى . . . « 2 » » ؛

--> ( 1 ) . آثار عجم ، ص 8 ( 2 ) . همانجا ، ص 516 .